Nachttrein naar Plovdiv

De eerste nachttrein die ik op mijn reis heb gepland gaat naar Plovdiv en vertrekt van station Hakili in Istanbul. Om op dit station te komen heb ik een regionale trein nodig. Ik word wat onrustig in deze trein omdat het daar erg druk is en alles langzaam gaat. En ik te optimistisch had gepland, zo blijkt. Met verhoogde hartslag loop ik naar de stationshal en het eerste wat ik zie is een rij mensen. Ik noem het codewoord ‘Plovdiv’ met een vraagteken en krijg reactie dat dit de juiste rij is. Ontspanning keert terug. Ik heb een tweepersoons couchette, dus zal heerlijk alleen in een coupe zijn en kan dan nog meer tot mezelf komen. Na een tocht door de smalle treingang, reserveringsnummer paraat, word ik verwelkomd door een Bulgaar die ook dacht dat hij alleen zou zijn in deze coupe. Schakelen. Hij schat mij wat ouder in en stelt voor dat ik beneden slaap. Zeker met mijn herstellende been is dat erg welkom, dus ik neem zijn aanbod aan.

Bulgarije was in de geschiedenis veel groter en invloedrijker dan nu, en heeft veel geleden onder het bewind van grote mogendheden, zonder daar zelf invloed op uit te kunnen oefenen. We spreken over corruptie en vriendjespolitiek (zonder relaties met Poetin kom je in Rusland ook nergens. heeft brood en twee blikjes vis meegenomen en stelt voor samen te eten. Ik zeg eerst ‘nee’, maar stem later toch in, omdat ik een soort broederlijkheid ervaar met deze figuur en daar past samen eten bij. Het komt echter mijn slaap niet ten goede. Mijn maag heeft veel werk aan het wegwerken ervan. Om half 3 in de nacht worden we gewekt. Korte kordate klopjes. Paspoortcontrole buiten de trein in het stationsgebouw.

Van regen naar opklaringen

Om half 7 ben ik op bestemming ‘Plovdiv’. Stromende regen. Ik wil allereerst mijn bagage kwijt. Ik had al eerder contact gezocht met het hostel; een telefoonnummer gekregen, maar contact lukt niet. Dan maar op de bonnefooi erheen. Na een mistroostige wandeling kom ik in een duister trappenhuis. Smerig en vol gekalkt met graffiti en Disneystripfiguren. Dan in een algemene ruimte. Ik zet mijn rugzak neer in een hoekje en leg een mededeling neer. De kamer die ik later op de dag krijg toegewezen is een zespersoons ruimte met stapelbedden. Ik kan dus kiezen welk bed het mijne is.

Door de harde regen vergaat me de lol om het mooie van een stad te kunnen zien. Het is een moment van ‘En nou zou ik liever thuis-zijn’. Bij een bakker drink ik een kop koffie en eet een vers broodje waarin geitenkaas meegebakken is. Later ga ik naar een zaak waar ik uitgebreider kan zitten en schrijven. En opdrogen.

Museumbezoek is de beste keuze voor nu. Ik bezoek het archeologisch museum en wordt ondergedompeld in de rijkdom en macht van het Thracische Rijk dat het huidig Bulgarije en Roemenië en nog meer gebied omvatte. Op de foto twee voorwerpen uit een goudschat van 4000 jaar oud. De stad werd het belangrijkste centrum in de Thracische provincie ten tijde van de Romanisering, onder het regime van de keizer Claudius vanaf 45 n. Chr.

Er is veel intact gebleven over deze Romeinse periode in Plovdiv. Ik bezoek dan ook de restanten van de arena en zie een 3D film over hoe er diverse sporten werden beoefend. Het werd gebouwd naar het model van Delphi en er was plaats voor 30.000 mensen. Het Romeinse amfitheater uit de tweede eeuw is een van de best bewaarde in de wereld en wordt nog steeds gebruikt voor voorstellingen. Als ik er kom wordt alles klaargezet voor een uitvoering. Ik vraag de geluidsman hoe er omgegaan wordt met het aanwezige geluid van de autoweg er vlak onderlangs. Hij kijkt een tikkeltje meewarig en zegt dat dit een groot probleem is. In de zomer worden er schermen geplaatst om het geluid te verminderen.

Vrijheidsstrijd van de Bulgaren

Het plaatselijk historische museum bezoek ik ook en ik zie daar materiaal over de opstand van de Bulgaren tegen de Ottomanen. De vrijheidsstrijd begon in 1869. Toen werd er een revolutionair comité opgericht met als doel om het tirannieke Ottomaanse systeem te vervangen door een democratisch systeem waarin alle geloofsrichtingen en etnische culturen gerespecteerd zouden worden. De leider van deze beweging was Levski. Hij heeft zijn plan niet kunnen doorzetten want hij is door de Turkse autoriteiten opgehangen in Sofia in 1873. Het verlangen aan autonomie werd daarmee zeker niet uitgedoofd en zou later – in 1878, na de Turks-Russische oorlog- uitmonden in de stichting van een zelfstandig prinsdom. In 1908 werd Bulgarije een koninkrijk en – na een referendum in 1946 – is Bulgarije een republiek.

De geschiedenisfeiten in het museum maken me duizelig. Wat bovendrijft: veel strijd en verzet. Schreeuw om autonomie. Maar ook grote verdeeldheid. Pijn over verlies. Turken (10% van de bevolking) die gedwongen waren een Slavische naam aan te nemen ten tijde van het communisme. Maar ook dat koning en kerk in WO-2 hebben gezorgd – tegen de wil van de regering in- dat het aantal slachtoffers van genocide en holocaust beperkt is gebleven.

Treinreis naar Sofia

Sofia

In Sofia bezoek ik de ‘Red Flat’. Een geconserveerd huis van een familie tijdens het socialistische bewind. Het bewind in Bulgarije was redelijk soepel. Aan de basisbehoeften van voedsel, onderdak en hygiëne werd voldaan. Maar reizen buiten het IJzeren gordijn kon enkel als artiest of atleet. Want zo kon het bewind trots laten zien tot welke prestaties het land in staat was. Een Bulgaarse uitvinding is een fiets van één maat, die zo te verstellen is dat die voor iedereen geschikt is.

Diverse gebouwen in de stad zijn in deze socialistische periode gebouwd. Of daarvoor, in de Ottomaanse periode. Ik maak foto’s van een voormalig Turks badhuis. Er komt een vrouw naar mij toe en vraagt of ik haar met haar mobiel wil fotograferen. Dat doe ik en vervolgens vraag ik haar of ik ook een foto maken mag met mijn eigen camera. Zij komt uit Turkije en volgt in dit gebouw een cursus op haar ICT-vakgebied.

Naar Skopje, Macedonië

Naar Skõpje reis ik met de bus. Om precies te zijn met een minibus. Een Turkse jonge vrouw die vlak bij mij zit komt uit Istanbul, en komt naar Skopje vanwege een optreden van Ezhel, een beroemd Turkse rapper die Turkije niet mag optreden nadat hij in 2018 beschuldigd is van het verheerlijken van drugsgebruik.

Op het busstation aangekomen word ik direct besprongen door taxichauffeurs. Omdat ik zo gaar ben ga ik er gelijk op in. Wel was ik voorbereid. Ik zou op ongeveer 5 euro moeten rekenen appte de eigenaar van het hotel me. De mannen geven aan dat ik voor 10 euro kan worden gereden naar het hotel. Ik zeg ‘5’ en we komen uit op 7 euro.  Okay, denk ik, te veel voor de maatstaven hier, maar het is me wat waard.

Indrukken

Wat is Macedonië anders dan Bulgarije. Wat me vooral opvalt in het straatbeeld is de hoeveelheid moderne gebouwen. Later snap ik waarom. In 1963 is 80% van de stad verwoest door een aardbeving. Ik zie veel opgeklopte machtssymbolen. Standbeelden, moderne grootse gebouwen met klassieke façades. Alsof er kracht en trots uitgestraald moet worden. Trots vang ik ook op uit de verhalen van de gids die een tour begeleidt in de omgeving van Skopje.

Ook Macedonië zeult een heftige geschiedenis met zich mee. Het gevecht om autonomie leeft daar ook sterk onder de bevolking. Macedonisch als taal lijkt sterk op Bulgaars maar de Macedoniërs willen de taal erkend zien als eigen taal en niet als Bulgaars dialect, zoals Bulgarije steeds heeft aangegeven. Als ik de gids vraag over de naam Noord-Macedonië zegt hij dat de Grieken de naam ‘Macedonië’ niet hebben toegestaan omdat Griekenland een provincie heeft die zo heet. Ik wil meer weten over de historie en daarom bezoek ik het museum dat gewijd is aan de strijd voor de onafhankelijkheid.

Macedoniërs die van belang zijn geweest voor de onafhankelijkheid van Ottomanen, de Bulgaren, Grieken, Serviërs en het communisme zijn als wassen beeld zo concreet mogelijk weergegeven. De galg waaraan een van de voormannen aan zijn einde is gekomen is zelfs voorzien van opgezette kraaien. Allemaal mannen. Ineens zie ik een vrouw. Ik krijg uitleg van een suppoost. Deze Ellen Stone, rijke Amerikaanse, werd gekidnapt door Macedonische partizanen omdat zij losgeld wilden om hun verdere strijd te financieren tegen de Ottomanen. Het plan slaagde dubbel en dwars. Temeer daar Ellen Stone sympathie koesterde voor de strijd van de partizanen. Ik kan me voorstellen dat alle schoolklassen die het museum bezoeken sterke beelden vormen over het heldendom van hun vaderlandse historie en ook wie de vijanden waren.

Omgeving rond Skopje

De kerk van Panteleimon is een Byzantijnse kerk uit de twaalfde eeuw. In de fresco’s is te zien dat er zeer kundig met perspectief werd gewerkt, vergelijkbaar met de Italiaanse meesters in de renaissance deden.  Tevens wijst de gids ons op de emoties die in de schilderingen zijn getoond. Ook dit is een kenmerk dat op de meeste plaatsen pas later zijn intrede deed dan in de vroege twaalfde eeuw. Een unieke plek dus, hier vlakbij Skopje, vlakbij de Matkakloof. Matka betekent ‘ baarmoeder’.

Straatbeelden Skopje

Sanja

Tenslotte: Een muzikale onderdompeling

Ze zijn in Skopje om zich weer even echt thuis te voelen. ‘Ik ben fitnesstrainer’, zegt Mimica (moeder) ‘en ik drink niet, eet geen vlees, maar hier JUIST wel en veel’ Als ik inmiddels bij hun aanschuif komt er een flinke schaal vlees op tafel waarvan ik gerust mag mee-eten (naast mijn risotto).

Inmiddels zijn er muzikanten gaan spelen. Het ene nummer melancholisch, het andere opzwepend en een ander nationalistisch. Een aantal mannen beginnen, na het drinken van heel wat bier, op een gegeven moment een lied te zingen waarin steeds de tekst Macedonië voorkomt. Ik vraag Meri wat ze zingen. Het gaat over een groot-Macedonië. De leeuw (het standbeeld dat ik onderweg had gezien) brult het uit. Wij zijn groot!

Publiek klapt, zingt en danst mee. Ik word door Mimica en haar dochter Meri daarin meegenomen en het is een geweldige avond.

Om 2 uur lig ik in mijn bed.