Trondheim, Oslo, Bergen en Stavanger vormen het sluitstuk van mijn reis door Europa.
Trondheim
Als de trein Trondheim binnenrolt en ik naar mijn overnachtingsplek loop valt me op dat het arctische, rauwe karakter van Narvik heeft plaatsgemaakt voor vriendelijk groen, bloeiende bomen, een pracht van een kathedraal uit de 11e eeuw en veel studenten en bijbehorende kroegjes, koffiehuizen etc. Trondheim voelt – klinkt gek misschien – weer een beetje als thuiskomen na de avonturen in Finland en Narvik en alles daartussenin.
Trondheim was tot 1300 de hoofdstad van Noorwegen. Trondheim (vroeger Nidaros genoemd) bleef tot de reformatie van grote spirituele betekenis voor Noorwegen. Centraal daarin stond de Nidaros-kathedraal, tevens een pelgrimsoord, vanwege St. Olaf (995-1030), de Viking-koning die tijdens de slag bij Stiklestad in1030 vocht tegen lokale legers die zich verzetten tegen het opgedrongen Christendom, aan zijn einde kwam.
Olaf had zich in Frankrijk tot het Christendom laten bekeren en dwong in Noorwegen, vaak met harde hand, niet-Christenen dat ook te doen. Na zijn dood is hij heilig verklaard. St. Olaf is de beschermheilige van Noorwegen geworden. De Nidaros kathedraal is gebouwd op de plek van zijn graf. Nog steeds komen er pelgrims naar Trondheim om een stempel te halen op hun pelgrimskaart. Ik zie achter de kathedraal een herberg, speciaal voor deze pelgrims.
In de kathedraal valt me een beeld op. Als ik het beter bekijk en de beschrijving lees zie ik dat het in 2017 door een Sámi-kunstenaar is gemaakt om te markeren dat honderd jaar daarvoor de eerste Sámi-assembly is gehouden – in Trondheim. Dat moment was het begin van de strijd voor Sámi-rechten in Noorwegen, wat leidde tot de oprichting van een Sámi-parlement.
Trondheim heeft ook een fort. Een foto van een deel ervan is te zien in bovenstaande galerij.
Ik bezoek het fort als het zonnig is en koud en er af en toe regen valt. De luchten zijn fotogeniek. Ik wandel terug naar mijn B&B via een oud straatje met houten huizen.
Oslo
De reis naar Oslo duurt 7 uur. Wederom een prachtige reis met mooie vergezichten.
Oslo verwelkomt me met zoevend geluid van elektrische auto’s, en een openbaar vervoer dat functioneert zoals Aldous Huxley het beschreven heeft in zijn visionaire boek ‘New Brave World’. Alleen de vliegende voertuigen ontbreken nog.
In Oslo ontmoet ik mijn zus Pauline om de laatste week van mijn reis samen te ondernemen. Te beginnen met een rondwandeling door Oslo, begeleid door een Fransman die al enkele jaren in Oslo woont, er ingeburgerd is en er studeert. vertelt ons over hoe egalitair de maatschappij is.
De minister-president kun je bij wijze van spreken zo op straat tegenkomen, evenals de koninklijke familie die midden in de stad woont. We wandelen langs een aantal moderne gebouwen en standbeelden. Erg indrukwekkend is de opera, zo aan de rond van het Oslo-fjord. Op de 12e verdieping van het Mucnh museum hebben we een geweldig uitzicht over de stad, met in de verte een skischans. Met de metro ben je in een half uur in skigebied. Daarom zie je ’s winters nogal eens mensen met ski’s of snowboards in de stad lopen.
Opvallend is hoe rustig alles voortbeweegt in de stad, en hoe relaxed en vriendelijk ieder oogt. Het Nobel piece centrum is helaas gesloten als wij daar aankomen; daar is informatie te vinden over de Vredesprijs die hier wordt uitgereikt.
Wandelend door Oslo zien we een kerk met de regenboogvlag. We gaan in deze Pauluskerk naar binnen en worden vriendelijk aangesproken door een vrijwilliger van de kerk, die uitgebreid vertelt over het beleid: Publiekelijk uitkomen voor diversiteit en inclusie. Dit heeft leden gekost, zo vertelt hij ook. De kerk is, zoals bijna alle Christelijke kerken in Scandinavië, Evangelisch-Luthers.
Naast de indrukwekkende moderne architectuur van Oslo is het opvallend hoe dichtbij de natuur overal is. We stappen na een tip van onze gids op een veerboot die verschillende eilanden aandoet. Aan boord raken we aan de praat met een jongen, die later vertelt dat hij Sámi is. Hij heet Mio. We vragen hem wat meer informatie om te kunnen bepalen op welk eiland we aanmeren. Hij tipt ons om naar Nakholmen te gaan; daar woont hij ook.
Daar kun je wandelen. Op het eiland aangekomen biedt hij aan om zijn huis (waar hij met zijn ouders en broer woont) te laten zien. Wij lopen met hem mee en zien een loft (een buitenhuis voor de meeste Noren, maar voor dit gezin het hoofdverblijf) dat klein en sfeervol is. Als we even rondgekeken hebben vraagt hij: ‘Willen jullie een spel doen?’ Wij zijn beide wel in voor een verrassing en enkele minuten later zitten we in de tuin aan tafel met een bordspel dat voor ons beiden onbekend is. Een variant op Mens-erger-je-niet, op een speelbord waar je alle kanten op kunt om het de ander ongemakkelijk te maken. Grappig denken wij, dat we ineens met een 17-jarige jongen in zijn tuin zitten. Ik lig er als eerste uit. Pauline houdt stand maar uiteindelijk wint Mio. Na een rondje spelen gaan wij een rondje lopen. Op de rotsen klauteren tussen de meeuwen en zee-eenden. Heerlijk, Oslo.
Bergen
FEEST: Constitutional Day 17 mei
Iedereen heeft het er een week van tevoren al over: 17 mei. We worden gewaarschuwd dat winkels en musea dan dicht zijn. De nationale feestdag waar de verjaardag van de Noorse grondwet (uit 1814) wordt gevierd. Op deze feestdag zijn we in Bergen. We genieten van de stad; de mooie oude gedeelten met de karakteristieke houten huizen, van de natuur rondom en, met volle teugen, van het feest.
In de ochtend zien we vrienden met elkaar ontbijten, daarmee beginnen Noren hun dag. De nationale vlag wappert overal, aan huizen en bij veel mensen in de hand of in de rugtas. Men is netjes gekleed, al dan niet in traditionele kledij, en iedereen wenst elkaar in de ochtend ‘gratulerer med dagen’ (Gefeliciteerd met deze dag). Ook tijdens de boswandeling waar we de dag mee beginnen. Ik versta de tekst niet gelijk zo goed, en daarom vraag ik aan twee wandelaars of ze het rustig willen uitspreken, zodat ik het een volgende keer zelf kan zeggen als ik iemand wil begroeten. Dit wordt gedaan, en prompt krijg ik van een van hen een Noors vlaggetje aangereikt. Het voelt als ‘je bent welkom op ons feest, doe mee!’ en de hele dag wappert het op mijn rugtas en voel ik me een feestganger.
Vandaag is het ook nog een keer heerlijk weer, de nationale feestdag met de hoogste temperatuur ooit, zo begrijp ik van een Noor. Ik beleef deze dag hoe patriotisme en inclusie samen kan gaan. Als we aan het eind van de dag in een supermarkt (die toch open is) een biertje willen kopen blijkt dat er een verbod geldt voor de verkoop van alcohol op deze feestdag. Ieder heeft van tevoren ingeslagen of zit op het terras (waar een biertje ongeveer 12 euro kost).
Bergen, stad van natuur en cultuur
Stavanger: De oliehoofdstad van Noorwegen
Met de bus reizen Pauline en ik naar Stavanger. Twee keer varen we daarbij een stuk met een veerpont. Dan staan we op het dek en kijken over de brede wateren en de bergen in de achtergrond.
In Stavanger zien we waar alle Noorse welvaart vandaan komt. De olie, die sinds 1966 opgeboord wordt in Noorse wateren, heeft een grote boost gegeven aan de Noorse economie en maatschappij. In het oliemuseum is dit allemaal te zien, evenals de ins en outs van de techniek van oliewinning. We lopen over olieplatforms, zien de enorme boren die gebruikt worden om door de steenlagen heen te komen, en zien reportage over een groot ongeluk dat plaatsvond en waarna de veiligheidscriteria werden aangescherpt. Een film brengt een jonge vader in beeld die al twintig jaren zijn vader niet meer heeft willen zien omdat hij in de olie-industrie is gaan werken. Daar was zoon erg tegen. Vervuilend, kapitalistisch. Als vader bijna sterft bezoekt zoon zijn vader toe en beseft dat hij (eigenlijk) heel veel aan de olie te danken heeft.
Een geoliede versie van de Verloren Zoon, die tevens laat zien hoe het familieleven in Noorwegen van grote waarde is. Ondanks deze lofzang op het zwarte goud is er een royale zaal gewijd aan klimaatverandering en duurzame energie. Olie is eindig, maar wanneer en hoe, dat is nog niet duidelijk. Voorlopig loopt de teller van oliegeld door.
Verstandig regeringsbeleid heeft gezorgd dat het profijt van de oliewinsten ten goede komt aan de Noorse maatschappij. (Men wilde het beslist niet doen zoals in Nederland met de winsten uit het aardgas is omgegaan). Er is een groot (Noors) investeringsfonds opgebouwd. Overal ter wereld wordt met Noors oliegeld belegd. Ongeveer 20% van de rijksbegroting komt jaarlijks uit dit fonds; dit is gelijk aan 3 a 4% van het jaarlijkse rendement.
Het welvaartspeil in Noorwegen is dan ook hoog. Studeren is voor Noorse studenten gratis, zorg is goedkoop en er is een stevig sociaal vangnet voor mensen die dat nodig hebben.
De Pulpit Rock
De Pulpit Rock, een groot rotsblok op 604 meter hoogte is het hoogtepunt van een wandeling vlakbij Stavanger. We wandelen ernaartoe; een flinke klim van bijna twee uur en worden enorm beloond met prachtige uitzichten onderweg en op het hoogste punt: de ‘preekstoel’. Hieronder een foto-impressie.
Stadsbeelden Stavanger
Hieronder beelden van het oude gedeelte van Stavanger. De kathedraal is gebouwd in de 12e eeuw in de Anglo-Normandische stijl. Het middenschip is romaans, het portaal gotisch. Bezienswaardig is de kansel uit 1658.
De tweede foto laat een cruiseschip zien die de oude stad ontsiert. (=Geen feit, wel een stellige mening). Zeker vier maal per week meert een cruiseschip aan in de haven en dat verklaart de vele souvenir-winkels aan de kade.
Afronding
De laatste dag is aangebroken. We zeggen ‘dag’ tegen Stavanger. Vlakbij het vliegveld van Stavanger zijn mooie stranden. Aantrekkelijk voor surfers, vogelaars en strandgasten. Wij picknicken achter een muurtje, uit de wind en wandelen daarna wat rond.
De koeien die we tegenkomen leggen een link naar mijn home-land. Ik kijk naar een jong visdiefje dat wordt gevoerd met vers gevangen vis. Ik verheug me op mijn thuiskomst, maar voel ook een licht verdriet bij het loslaten van deze geweldige reis. Dierbare herinneringen zoeven door mijn hoofd terwijl de golven eindeloos aan land spoelen en iets verderop leeuweriken opstijgen met luid gezang.
Cassandra (mijn vrouw) en ik hebben geregeld dat we de dag na mijn aankomst een weekendje aan zee (bij Domburg) zullen zijn, zodat we op een ontspannen manier op een mooie plek elkaar weer ontmoeten na twee maanden.
En als we dan in Domburg zijn, aan diezelfde Noordzee als die van gisteren in Stavanger, valt mijn oog op een herinneringsmonument. Een ode aan een Noorse brigade die heeft bijgedragen aan de bevrijding van Zuid-Nederland in 1944. Op een andere historische plek zie ik informatie over verdedigingswerken tegen de Vikingen. Tja…. Connecties overal. Verschillend van aard per periode. En zo heb ik dat op allerlei plekken in Europa kunnen zien en beleven. Hierover wijd ik nog iets meer uit in de laatste bijdrage, waarin ik de hele twee maanden nog eens de revue zal laten passeren.
Een warme groet, nu uit Wijk bij Duurstede, Jan Willem.