Van Happaranda, dat ligt aan de Fins/Zweedse grens neem ik de trein naar de wat grotere Zweedse stad Boden. Daar heb ik wat ‘tussentijd’ om rond te lopen, boodschappen te doen en koffie te drinken. Onderweg passeer ik een mooie Mercedes en tal van reddingsboeien langs de waterkant. Laverend in de supermarkt bedenk ik me dat ik nooit eerder zo veel knäckebröd bij elkaar heb gezien. Op zoek naar koffie stap ik naar binnen in een wat gesloten uitziend café. Ik druk op een bel op de bar, en er komt iemand aan die vriendelijk zegt dat het café gesloten is en over een half uur open gaat. Ik vertel dat ik graag hier een kop koffie had gedronken. ‘O, maar koffie, dat kan, neemt u maar plaats’. Ik zit daar drie kwartier, krijg chocolaatjes bij de koffie, en hoef achteraf niets te betalen. De eerste klant die na mij plaatsneemt (het is dan 11 uur in de ochtend) bestelt – ongetwijfeld wel tegen betaling – een glaasje wijn.
Lapland
Ik neem trein en doorkruis Zweeds Lapland naar het Noorse Narvik. In de trein raak ik aan de praat met Fredrika, een Sami-vrouw, die haar zorgen deelt over wat er met de oorspronkelijke cultuur van de Sami gebeurt onder invloed van klimaatverandering, regeringsbeleid en vervuiling in de Scandinavische landen. De nomadische cultuur van de Sami is sterk ingeperkt door de grenzen tussen de landen die niet gepasseerd mogen worden. Er zijn plekken aan de Zweeds-Finse grens waar de dieren afgeschoten worden als ze de grens passeren. De kuddes worden onrustig door de oprukkende wegen, windmolens en industrialisatie door mijnbouw. De oprukkende boomgrens door klimaatverandering maakt het bovendien leefgebied kleiner. Ook de visvangst wordt bemoeilijkt.
Ik lees een artikel op de site van Amnesty International waarin staat beschreven dat afvallozingen van sterk vervuild water door koperwinning in het Noorse Reppafjord een erg negatief effect op de visvangst en voedselveiligheid hebben. Fredrika vertelt over iets dat recent is gebeurd. Een illigale autorace werd gehouden en daarbij zijn drie rendieren aangereden en direct daarop door de daders gedood. De hoorns werden afgezaagd. Omdat rendieren vertrouwd zijn met mensen slaan ze niet als reflex op de vlucht zoals herten wel zouden doen. Ik zoek op internet en vind meer informatie over dit nieuwsfeit in dit artikel.
De situatie van de Sami is vergelijkbaar met de Aboriginals, Indianen en Maori. Ik voel verontwaardiging over hoe we als moderne samenleving mensen met een traditionele levensstijl dwarsbomen en ontkennen. Voor de toeristische kiekjes zijn ze goed, als gelijkwaardig worden ze niet beschouwd en als bron van oeroude kennis en spiritualiteit worden ze niet erkend.
Narvik
Mijn treinreis naar Narvik biedt geweldige uitzichten. Hoe dichterbij Noorwegen we komen, hoe wilder het landschap. Wintersporters stappen enkele stations voor Narvik uit en kunnen zo naar hun berghut of ski-resort toelopen. Hieronder een aantal foto’s die ik maak vanuit de trein. In deze regio, en noordelijker, is wintersport het hele jaar mogelijk.
In Narvik verblijf ik in een hostel dat tevens dienstdoet als zalenverhuurbedrijf, kerk (Seamanchurch), en verblijf voor zeelieden, waar zij gratis kunnen douchen. Veel cruiseschepen doen Narvik aan. De passagiers hebben, zo vertelt mijn gastheer in het hostel, alle luxe ter beschikking op zo’n varend hotel met alles-er-op-en-eraan, maar het personeel beslist niet, en voor hen is zo’n plek aan wal een walhalla. In het hostel is het nog rustig. Ik heb een slaapzaal voor mezelf alleen en deze nacht, met al die prachtige uitzichten nog in mijn hoofd, slaap ik prima.
De treinreis die ik gisteren maakte ging over een spoor dat aangelegd was voor het transport van ijzerterts uit Zweden naar de altijd ijsvrije Narvikse haven. IJsvrij vanwege een warme golfstroom. Deze haven met de continue aanvoer van ijzererts was aan het begin van de tweede wereldoorlog gewild door de Duitsers voor de productie van oorlogstuig en daarom een belangrijk aanvalsdoel. In het oorlogsmuseum wordt dit alles uitgebreid zichtbaar. Indrukwekkend vind ik dat het hele volk zich fel verzette tegen de bezetter. Een paar dagen later heb ik de beschikking over Netflix en bekijk de film uit 2022 over de slag van Narvik. Ik herken diverse plekken. Indrukwekkend is de strijd die de Noren met Engelsen en Fransen hebben geleverd om Hitler zijn eerste grote nederlaag te bezorgen.
Massatoerisme in Lapland
In Narvik spreek ik ook kort met een studente uit Rovaniemi, die – om vakantiewerk in de zomer in Bodø te regelen – ook in dit hostel overnacht. Zij vertelt over het feit dat er steeds meer toeristen naar Lapland gaan in de winter, en dan vaak verblijven in een appartement dat zij zelf regelen. Het gebeurt nogal eens dat toeristen compleet gedesoriënteerd raken met zo veel sneeuw en kou. Lokale mensen worden dan aangeklampt, en dit is voor de lokale bevolking een belasting. Er ontstaat namelijk geen wisselwerking; de Laplanders worden enkel gezien als vraagbaak.
Lofoten
Met een bus reis ik van Narvik naar mijn volgende bestemming, op de Lofoten. Prachtige uitzichten weer. De eilanden zijn door bruggen en tunnels met elkaar verbonden. Na acht uren in de bus ben ik op mijn bestemming; een huis waar ik een kamer heb en verder een ruimte woonkamer met uitzicht op de haven vanwaar mijn boot over drie dagen vertrekt naar vaste wal (Bodø) waar ik de trein zal nemen naar het zuiden.
Mijn eerste dag Lofoten is regenachtig. Ik bezoek twee plekken dichtbij mijn verblijfsplek en geniet van het water, de rekken waar stokvis aan gedroogd wordt, de bootjes en de typisch Noorse houten huizen op palen. De zuurstofrijke schone lucht laat ik met graagte door me heen stromen. Omdat de regen steeds heviger wordt en het daardoor toch wat minder leuk, loop ik naar de enige winkel om wat eten in te slaan. Het zal nog lang duren voordat er een bus komt waarmee ik naar mijn verblijfsplek kan steek ik mijn duim op. Een Tesla met een jong stel stopt. Ze gaan morgen surfen en maken deze middag een ritje naar het meest zuidelijke puntje, een paar kilometer voorbij mijn verblijfsplaats. ‘Kan ik met jullie mee?’ vraag ik, en ja, dat kan.
We rijden langs de haven verder naar het zuiden en komen in de plaats met een hele korte naam: A, om daar iets te drinken. Daarna brengen ze me thuis en heb ik een heerlijke lange avond om te schrijven en te lezen. Voor morgen is de weersverwachting goed.
In de avond zie een bijzonder schouwspel van wolken in de lucht. (zie foto).
Alpiene ervaring
Ik kan over het asfalt naar het dorpje A lopen of, zo zie ik in mijn wandelapp, door een wandelpad dwars door de natuur. Wandelstokken heb ik bij me, een verrekijker ook, en daar ga ik. Het pad is allereerst een waterstroom dat van de berg af rolt. Modderig, stenen, klimmen, hartslag omhoog. Aan voetstappen te zien ben ik niet de enige die omhooggaat. De klim eindigt met uitzicht op een bevroren meer. Ik voel een enorme rust in mijzelf. Na al die steden, bussen en treinen nu weer helemaal IN de natuur. Dat gevoel van rust en fascinatie voor de pracht waar ik in ben mengt zich later met wat spanning. Ik zie geen enkel teken meer. Geen pad. In de verte zie ik wel een groep mensen, dus daarheen lopen is logisch. Maar hoe? En wat als ik ze straks niet meer kan zien? Ik doorkruis enkele sneeuwveldjes. Vandaag zijn mijn wandelstokken mij erg dierbaar.
Ik haal mijn ervaringen op van een eerdere gletsjertocht in de Alpen – in een groep. Maak een soort traptreden door mijn hakken stevig in de sneeuw te drukken. Een roofvogel cirkelt. Ik hoor een rotsblok vallen in de verte. Ik kijk op mijn telefoon. Daarop zie ik dat de richting correct is. Maar ook, en dat is anders dan de voorspellingen die ik eerder zag, dat er regen op komst is, ook al zie ik geen dreigende wolken boven me. Ik heb geen bescherming tegen regen bij me. Ben ik nu net zo onbezonnen als een Duitser die zwemt in de (Nederlandse) Noordzee? Op de kaart zie ik dat er een schuilhut is op de route.
Dus daar nu naar toe. Echter, het lopen gaat ineens moeilijk. Door de inspanning, mentaal en fysiek, is mijn rechterkuitbeen heel pijnlijk. Spier verrekt of gescheurd, I don’t know. Ik kan alleen nog mank lopen. Koelen, denk ik dan. Sneeuw is onder handbereik en dit voelt inderdaad heilzaam.
Omdat ik niet weet welke hobbels ik nog ga tegenkomen (ook al ben ik bijna halverwege), besluit ik terug te gaan. De regen blijft uit. Ik maak enkele foto’s van het geweldige landschap en voel me dankbaar hier te zijn. Mank loop ik terug naar mijn rode huis, elke stap brandt in mijn kuit. De verdere dag is het daarom lezen op het bankje op het terras en binnen op de bank. ’s Avonds een bescheiden – therapeutisch – avondwandelingetje
Reis naar Trondheim
De reis naar Trondheim begint met een korte wandeling naar de veerpont. De nachtrust heeft me goed gedaan want ik kan – voorzichtig – weer bijna gewoon lopen, alleen omhoog is nog lastig. De pont brengt me naar Bodø, dat is twee uur varen. De haven is dichtbij het treinstation. De volgende foto’ is’s zijn gemaakt vanuit de trein. Steeds minder sneeuw, steeds meer groen komt in beeld.
In het volgende blog vertel over Trondheim en Zuid Noorwegen.
